khargoshi castle 80x80 - ارگ تاریخی قورتان
کاروانسرای قلعه خرگوشی
۱۳ فروردین, ۱۳۹۸
varzaneh camel mill 80x80 - ارگ تاریخی قورتان
آسیاب شتر ورزنه
۱۳ فروردین, ۱۳۹۸

ارگ تاریخی قورتان

historic ghortan citadel - ارگ تاریخی قورتان

ارگ تاریخی قورتان در اصفهان یکی از بناهای تاریخی بسیار ارزشمندی است که در این شهر وجود دارد و قدمت آن به دوره باستان برمی گردد. این ارگ تاریخی در فاصله ی ۱۱۰ کیلومتری شرق اصفهان و ۴۵ کیلومتری شما غرب تالاب گاوخونی در جاده ی اصفهان به سمت ورزنه نیز قرار گرفته است.

 

قلعه ی قورتان در اصفهان تنهای قلعه ای است که مسکونی قلمداد می شود و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این روستا در بخش بن رود  قرار دارد و به گفته ی شواهد محلی قدمت آن به قرن چهارم و حکومت بهرام پنج ساسانی بر می گردد.

مطابق با تحقیقات و کاووش هایی که در این منطقه صورت گرفته است، بقایایی از ظروف سفالی پیدا شده که قدمت آن ها به دوره ی هخامنشیان باز می گردد و قدمت روستا را چند هزار ساله برآورد کرده اند؛

ارگ قورتان را شاید بتوان جزو معدود قلعه‌ های خشتی و گلی در دنیا دانست که هنوز هم در آن، سکونت وجود دارد، این ارگ تاریخی از چندین مجموعه بنا تشکیل شده است که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.

فلسفه نام گذاری

جالب است بدانید که نام قلعه قورتان از روستایی که به همین نام است گرفته شده و سوالی که پیش می آید این است که معنای قورتان چیست؟ برای پاسخ به این سوال باید بگوییم که این کلمه مبدل شده ی گورتان است که به دو مفهوم روستا و قلعه اطلاق می شود.

در بسیاری از منابع تاریخی ذکر شده که بهرام پنجم حاکم حکومت ساسانی که به بهرام گور مشهور داست توانایی بالایی در شکار گورخر داشته و منطقه ی قورتان به یکی از محوطه ها و شکارگاه های بهرام گور نیز در آن زمان معروف بوده است.

بنابراین روستای قورتان یا گورتان به دلیل داشتن تعداد گورخر فراوان و هم به دلیل شکارگاه بودن بهرام گور به این نام شهرت یافته است. از طرف دیگر برخی نیز قورتان را برگرفته از واژه قورخانه در معنای اسلحه‌ خانه یا انبار مهمات به کار برده‌ و براین عقیده‌اند که از این مکان برای انبار سلاح استفاده می‌ شده است.

همچنین ببینید  آسیاب شتر ورزنه

 

زبان مردم روستای قورتان

مردمی که در روستای قورتان زندگی می کنند زبان خاصی دارند که به  به زبان ولایتی مشهور است، این زبان از واژه های پهلوی گرفته شده و هنگامی که به این روستا بروید افراد زیادی را مشاهده می کنید که با این زبان صحبت می کنند.

ارگ تاریخی قورتان تا سال ۱۳۳۵ شمسی مکانی مسکونی قلمداد می شد و فشارهای حکومتی و عدم مالکیت شخصی بر زمین‌ها و نبود توان مالی برای ساخت و ساز خانه در محدوده خارج از ارگ، سبب باقی ماندن مردم در ارگ برای مدت ها و سالیان طولانی شد.

با توجه به این که در سال های اخیر مردم توانستند در خانه های جدید زندگی کنند، همگی بر آن شدند که از خانه های قدیمی خودشان برای نگهداری دام و انباری برای ذخیر علوفه نیز استفاده نمایند. این حرکت ناشیانه متاسفانه سبب شده که آسیب های زیادی به بافت تاریخی قلعه تاریخی قورتان وارد شود.

لازم به دکر است که در حال حاضر در قسمت جدید قلعه تاریخی قورتان  نزدیک ده خانوار سکونت دارند، که این بخش از قلعه نسبت به بخش قدیمی آن سالم‌تر است.

 

معماری ارگ قورتان

بزرگی این ارگ تاریخی قورتان به ۵ هکتار می رسد که مصالحی که در ساخت آن به کار رفته به طور کامل از خشت و گل بوده است. باروی شمالی قلعه قورتان  ۲۵۰ متر و باروی شرقی آن حدود ۱۸۰ متر است.

تعداد برج ‌های دیده ‌بانی قلعه تاریخی قورتان در حدود ۱۴ برج بوده که یکی از آن ‌ها و قسمتی از حصار ارگ بر اثر طغیان و منحرف شدن مسیر رودخانه زاینده ‌رود تخریب شده است.

قطر دیوار بنای قلعه تاریخی قورتان از پایین ۳ الی ۴ متر متغیر است. حصارهایی که دورتادور قلعه را گرفته اند دارای ارتفاعی به اندازه ۹ متر بوده و ارتفاع برج های قلعه در حدود ۱۲ متر است.

ارگ تاریخی قورتان دو دروازه دارد که برای ورود به آن از هر دو در استفاده می‌شود. یکی از در‌ها شمالی و در دیگر جنوبی است. قطر دیوار قلعه در پایین متغیر است به طوری که در پایین بین ۳ الی ۵ متر است و راهروی باریکی بر روی حصار برای دیده ‌بان‌ ها ایجاد شده است.

همچنین ببینید  چاه گاو

 

بخش های داخلی ارگ قورتان

۱- مسجد اهله: یکی از مساجدی که درون قلعه تاریخی قورتان وجود دارد، مسجد اهله بوده که به مسجد شبستان نیز شهرت دارد.  این بخش از قلعه یکی از دیدنی‌ترین مکان‌های قلعه به حساب می آید.

۲- مسجد بالا: قدمت این مسجد که در ارگ تاریخی قورتان قرار گرفته است به اوایل اسلام بازمی گردد. کارشناسان باستان شناسی این را از روی محراب تشخیص داده اند. مسجد بالا دو محراب دارد که یکی از آن های بسیار قدیمی است و محراب دیگر کمی از آن یکی جدیدتر است.

۳- مسجد ابراهیم: مسجد ابراهیم در سال ۱۰۸۴ هجری قمری ساخته شده و به دوره شاه سلیمان صفوی باز می گردد. این مسجد در ضلع شمال شرقی ارگ در نزدیکی حمام قرار گرفته است.

۴- بازار ارگ: بازار ارگ تاریخی قورتان دقیقا در مرکز ارگ قرار گرفته و از دو قسمت مختلف نیز تشکیل شده است. قسمت اول این بازار، بازارچه‌های نجارها و کاروانسرا و قسمت دوم کسبه‌های دیگر فعالیت داشتند.

۵- حمام ارگ: یکی از مهم ترین بخش های داخلی ارگ تاریخی قورتان در اصفهان حمام آن است که در زمان های قدیم به صورت خزینه بوده و آب آن به وسیله ی هیزم گرم می شده است. بعد از سال ۱۳۵۷ حمام مرمت شد و از  آن تاریخ تا کنون مورد استفاده اهالی ارگ بوده است.

۶- کبوترخانه: در ضلع شمال غربی ارگ تاریخی قورتان کبوترخانه ای وجود دارد که در نمای بیرونی خود ۱۲ سیلو به صورت هلالی قرار گرفته اند که هر کدام از آن ها یک پایه بنا محسوب می شود و ارتفاع سیلوهای آن حدود ۱۵ متر و قطر آنها به ۱۲ متر می رسد.

۷- قلعه نواب: شاید برایتان جالب باشد که درون یک قلعه، قلعه ی دیگری وجود داشته باشد، اما درون ارگ تاریخی قورتان، قلعه ای به نام نواب وجود دارد.

همچنین ببینید  دریاچه نمک خارا

۸- آرگاه: یکی دیگر از قسمت های داخلی بنای ارگ تاریخی قورتان ، آرگاه است که در داخل ارگ ۴ آسیاب وجود دارد. این آسیاب ها اغلب به صورت سنگی هستند که حیوانات آنها را به حرکت درمی‌آورند. این چهار آسیاب، به آرگاه حسینعلی نصرالله، آرگاه حاج ابراهیم، آرگاه میرمهدی، آرگاه حاج میرزا توکلی شهرت دارند.

۹- نخلدان:  در وسط ارگ تاریخی قورتان بنایی به ارتفاع ۶ متر وجود دارد که نام آن نخلدان است. این بنا قدمتش به دوره ی صفویه باز می گردد و جالب است بدانید که در قسمت گچ بری آن در گذشته محلی برای نگهداری نخل های مربوط به عزاداری امام حسین (ع) بوده است.

مراسم زارخاک

مراسم عزاداری روز تاسوعا در روستای قورتان و در ارگ تاریخی قورتان  با عنوان مراسم زارخاک مطرح است . از حدود ۱۲۰ الی ۱۳۰ سال قبل سادات و بزرگان قورتان با توجه به شناخت و علمی که از اهل بیت خصوصاً امام حسین (ع) داشتند این نحوه از عزاداری را بنا نهادند. اهالی روستا به دو دسته تقسیم می شوند ، یکی دستۀ سادات و دیگری دستۀ عام (عموم مردم) می باشند ،کودکان نیز در این مراسم شرکت داده می شوند.

سادات شال سبز به گردن می آویزند و عوام هم از رنگهای دیگر استفاده می کنند و در هنگام شروع عزاداری شالها را می گردانند که اصطلاحاً به آن شال گردانی گفته می شود. زمان برگزاری مراسم خاک زار تقریبا نزدیک غروب آفتاب است و در آن، دسته سادات در جلو دسته عام‌ها حرکت می کنند و زار را شروع می‌کنند. این برنامه هر روز از ابتدای محرم تا روز تاسوعا برگزار می‌شود و «زار» اصلی در روز تاسوعا است. این برنامه از دو ساعت قبل از تاریکی هوا آغاز می‌شود و تا بعد از اذان مغرب ادامه دارد.

 

 

همچنین ببینید:

معرفی چاه گاو

پارچه بافی سنتی ورزنه

چادر سفید شهر ورزنه

 

منبع:

وب سایت الی گشت

خبرگزاری فارس

اشتراک بگذار در:
ابوالفضل خلیلی
ابوالفضل خلیلی
طراح وب و گرافیک

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *