varzaneh white tent 80x80 - شهر ورزنه
چادر سفید شهر ورزنه
2 آوریل, 2019

شهر ورزنه

varzaneh city - شهر ورزنه

شهر ورزنه مرکزبخش بن رود در فاصله ی ۱۰۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر اصفهان قرار گرفته است.

از شمال به راه آهن سراسری ، ازجنوب به اراضی مزروعی ورزنه، از شرق به اراضی مرزوعی و تالاب  گاوخونی  و از غرب به مزارع کشاورزی و روستاهای اشکهران و بزم و قلعه امام محدود است.

شهر ورزنه در قدیم به شکل دایره بوده و گسترش به سوی شمال دارد. خندقی گرداگرد آن از قدیم الایام قرار گرفته که پس  از انقلاب روی آن پوشانده شده  و عنوان خیابان استفاده می شود.

 رودخانه زاینده رود از شمال شهر عبور کرده شهر را به دو قسمت شمالی جنوبی تقسیم می کند. قسمت شمالی آن نوساز، و تقریبا بعد از سال ۵۸ شکل گرفته و شهرک امام جعفر صادق علیه السلام نام دارد.

آب و هوا:

شهر ورزنه به علت نزدیکی به کویر دارای آب و هوای گرم و خشک می باشد. این شهر در ماههای مرداد و شهریور از حداکثر خشکی هوا برخوردار است. میزان متوسط بارندگی در ورزنه ۸۰ میلیمتر است.

حداکثر سرعت باد در ورزنه ۳۵ متر در ثانیه و جهت وزش باد اغلب ، شمال غربی به جنوب شرقی است. ولی جریان باد غربی به شرقی هم وجود دارد. رطوبت نسبی در اواخر ساعات شب و اولایل صبح  بیشتر از سایر ساعات شبانه روز است.

علل پیدایش 

ورزنه از سال ۱۳۴۷ ه. ش با تأسیس شهرداری به شهر تبدیل شده است. اما آنچه ما به عنوان ورزنه از آن یاد می‌کنیم سابقه دیرینه دارد. در مورد علت به وجود آمدن شهر ورزنه در محل کنونی هیچ ‌گاه مدرک و سندی مستندی یافت نشده است.

تنها با توجه به شرایط منطقه می‌توان به طور کل به علل زیر اشاره کرد:

۱-امکانات خاک

۲-امکانات آب زاینده رود

۳-شهر ورزنه ممکن است بازماندگان شهرک هایی چون سبا باشند؛ زیرا که در کمتر از ۱۰ کیلومتری شهر ورزنه در محل شهر سبا آثار متعددی یافت می شود که حکایت از وجود تمدنی در حاشیه زاینده رود و کنار تالاب گاوخونی دارد.  

بخاطر موقعیت جغرافیایی که شهر ورزنه داشته و بر سر راه اصفهان- ندوشن و منطقه یزد قرار گرفته است ، محلی برای استراحت مسافران بوده است؛ وجود کاروانسرا، رباط‌ها و قلعه‌ ها گواه بر این مدعاست. 

در گذشته ورزنه بر سر راههای ارتباطی ادویه و ابریشم قرار داشته است و محل ارتباط استانهای اصفهان ، یزد و شیراز قرار بوده است؛ ممکن است به دلیل اهمیت ارتباطی در این مسیر شکل گرفته باشد.

وجه تسمیه

درباره وجه تسمیه ورزنه مطالب زیادی نقل شده است که دو مورد به واقعیت نزدیک‌تر است:

اول اینکه افراد محلی قبول دارند که ورزنه به معنای کشت دانه و کاربر روی زمین است . این مطلب با این خصوصیات و موقعیت شهر ورزنه، انطباق دارد. کلمات هم خانواده بسیاری، که از ریشه کلمه رزیدن می‌آید .

 ورز: کشت و کار

ورزنده: کشاورز

برزگر ورزکار: کشاورز

ورزداد: گاوی که با آن زمین را شخم می‌زنند

 دوم اینکه در دو کتاب ادبیات داستانی ایران نوشته محمد قائمی در صفحه ۸۹ این گونه آمده است: حضرت زرتشت یاران خود را به سه گروه تقسیم کرده است:

 ختیو یا خودمانی که بی اندازه به او نزدیک بودند ، (ورزنه) یا ورزندگان که کشاورزان و دامپروران بودند و آریا منش که از دوستان او بشمار می‌آمدند.

 

 

تاریخچه

ورزنه از دیرباز از نقاط پر جمعیت و مشهور محدود است اصفهان بوده است. هر جا نامی از روی‌دشت آمده، از ورزنه هم نام برده و یا آن را توصیف کرده‌اند. در بخشی از گزارش‌های معروف پترس گیلانتز (۱۱۳۵) درباره ورزنه چنین آمده‌است:

«ورزنه در ۳۰ کیلومتری اخند واقع گردیده‌است. این قصبه بزرگ محلی است که قبل از قرن چهاردهم میلادی مرداب گاوخونی در آنجا متوقف می‌شده‌است. در این مجموعه که زیر یک آفتاب نرم‌نشدنی خرد شده‌است، خانه‌های مسدود آن طور که می‌توانند از خود حرارت را خارج از اختیار بیرون حفظ می‌کنند. در اینجا بادگیرهای متعددی وجود دارد که ابعاد بعضی از آنها به اندازه اتاقی است که باید تهویه شود. پلی که قبلاً شرح دادیم، با ده دهانه روی رودخانه زاینده‌رود زده شده‌است. بازده آب این قسمت غالباً بیش از مقداری است که در ۷۰ کیلومتر بالاتر وجود دارد و این موضوع را می‌توان این طور توجیه کرد که آب‌های زیرزمینی حاصل از نفوذ حوضه‌های عظیم که در دامنه‌ها هستند، به طرف دره سرازیر می‌شوند».

ماکسیم سیرو فرانسوی (۱۹۶۳- ۱۹۵۹) نیز در بررسی راه‌‌های باستانی ناحیه اصفهان بخشی از مطالب خود را به معرفی راه‌های قدیمی ورزنه اختصاص داده و درباره آن چنین می‌نویسد:

«از ورزنه دو راه قدیمی عبور می‌کند، یک راه می‌گویند خیلی خشک است و از یق‌میش گشته پای کوه شراز دور می‌زند و به روستاهای گل‌شور و انارستان می‌رسد و از خلیل‌آباد بالا می‌رود.

این خط سیر صحرایی فقط یک چاه دارد و به عقدا می‌رسد. این راه به قدری خشک است که هیچ وقت کاروان‌های بزرگ نظامی یا تجاری از آن عبور نکرده‌اند. از ورزنه یک خط سیر به کل متفاوت دیگری به یزد می‌رسد. این راه از راه قبلی ناسپاس‌تر است و جز در مواقع تاخت و تازهای فوری و ضروری نظامی از آن استفاده نشده، به خصوص در آخر قرن هشتم هجری به وسیله حکام آل مظفر و در قرن هجدهم (میلادی) که به وسیله افغان‌ها از آن استفاده شده‌است.

این راه که هنوز مورد استفاده شکارچیان گورخر است، در شمال شرقی، مرداب گاوخونی را دور می‌زند و با خط سیری که تقریباً از آب محروم است، به روستای هودوشان می‌رسد. بعد در کوهستان‌های جنوبی ۲۵ کیلومتری یزد به دهکده زردشتی تفت منتهی می‌شود».

ورزنه یک بار نیز به خاطر قرار گرفتن بین راه اصفهان-یزد مورد حمله افغان‌ها قرار گرفته‌است. در کتاب سقوط اصفهان در این باره آمده‌است:

«محمدخان پسر میرویس افغانی در ۱۸ فوریه (اول مارس) ۱۷۲۲ به ورزنه که شانزده فرسخ با اصفهان دارد، رسید».

جاذبه های طبیعی

تپه های ماسه ای

این تپه ها   درجنوب شرقی ورزنه و ۸ کیلومتری جاده ورزنه- حسن آباد واقع شده است و از چشم انداز بسیار زیبایی برخوردار میباشد.

وسعت تپه های شنی مجاور تالاب بالغ بر ۱۷۳۹۵ هکتار است . از نزدیکی شهر ورزنه آغاز شده و تا چند کیلومتری جنوب شرقی روستای خارا به طول ۴۰ کیلومتر امتداد دارد.

ارتفاع تپه های مذکور در نقاط مختلف آن فرق می کند؛ حداکثر آن در محلی به نام شهر سبا یا سرای به ۶۲ متر می رسد. عرض این تپه ها در بخش های شمالی قابل توجه بوده تا ۱۵ کیلـومتر میرسد در حالی که در نواحی جنوبی عرض آن به  بیش از ۱ کیلومتر میرسد.

 

همچنین ببینید: کویر ورزنه

 

 

تالاب بین المللی گاوخونی

این تالاب یکی از ارزشمند ترین اکوسیستم های تالابی کشور است. این تالاب در تاریخ ۲۳/۶/۱۹۷۵میلادی در لیست تالابهای بین المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است .

این تالاب در فاصله ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرقی اصفهان قرار دارد. طول مسیر رودخانه زاینده رود ۴۰۵ کیلومترمی باشد. زاینده رود از دامنه های شرقی ارتفاعات زاگرس و کوههای مرتفع زرد کوه بختیاری سرچشمه می گیرد.

اختلاف ارتفاع تالاب نسبت به سرآب ( زرد کوه بختیاری ) ۲۷۴۷ متر می باشد. وسعت کل حوضه آب خیز زاینده رود ۴۱۳۷۱ کیلومتر مربع است.  ۹۰ درصد  این حوضه در استان اصفهان و مابقی در استانهای چهار محال و بختیاری و یزد و فارس قرار گرفته است.

 محیط پیرامون تالاب با ویژگی های خاص و متفاوت جغرافیایی همراه است. بخش های شمالی و شمال غربی آن مصب قرار گرفته که آخرین حد جریان آب شیرین رودخانه است . مصب رودخانه انباشته از جلبک های سبز بوده و حرکت آب در این ناحیه کند است.

ابتدای تالاب را نیزارها و گزستان انبوه فرا گرفته است. در حاشیه جنوبی تالاب نمکزار وسیعی وجود دارد که در اثر تبخیر زیاد آب و باقی ماندن و انباشته شدن کریستالهای نمک بوجود آمده است.  

در غرب و جنوب غربی منطقه تپه های ماسه ای بادی قرار دارد. این ماسه های بادی، خود اکوسیستمی متفاوت با تالاب و مصب آن را بوجود آورده اند. این تپه ها در اثر وزش بادهای کویری شکل گرفته اند و عاری از پوشش گیاهی طبیعی و خاصی هستند.

این تپه ها از نظر زیبایی شناسی جایگاه ویژه ای برای خود دارند. 

بخش شرقی تالاب را دشتی تپه ماهوری محاط در کوهستانهای بلند و در طول محور اصفهان – نایین احاطه کرده است . کوه سیاه در منتهی الیه شمال غربی این دشت و در کنار مصب تالاب گاوخونی قرار گرفته است.

تالاب گاوخونی در  ۳۰ کیلومتری شهر ورزنه ( نزدیک ترین شهر تالاب) قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۱۴۷۰ متر می باشد و به حالت مثلثی شکل دیده می شود.

حداکثر عرض آن در حدود ۵۰ کیلومتر و حداکثر طول آن ۳۵ کیلومتر است.

جاذبه های آن شامل :

 ۱- کوه سیاه که از جنس بازالت یا سنگ پا می باشد.

 

۲- مشاهده آب نمای تالاب و مصب نیزارهای زاینده رود از فراز کوه سیاه

۳ – لجن نوردی و کوهپیمایی

 ۴- در صورت امکان مشاهده پرواز دسته جمعی پرندگان

همچنین ببینید: تالاب بین المللی گاو خونی

 

چاههای آرتیزین

 

یکی از ویژگی های منحصر به فرد دشت ورزنه وجود چاههای آرتزین می باشد. این چاهها را به این دلیل آرتزین یاجهنده گویندکه آب با فشار بدون نیروی موتورپمپ از زمین خارج می شود.  علت آن را می توان با توجه به توپوگرافی و پستی و بلندی منطقه توجیه کرد چون دشت ورزنه نسبت به ناهمواریهای اطراف در گودترین نقطه واقع شده است.

در طول هزاران سال آب در سفره های آبدار و آبخوانها زیرین ذخیره شده است؛ چون این آبخوانها ازنوع محبوس وتحت فشار هستند با دسترسی به لایه های محبوس وتحت فشار زیرین آب از زمین به علت فشار ستون آب که ناشی از وضعیت پستی و بلندی منطقه است از زمین خارج می شود. تعداد چاهها در این منطقه تاکنون به بیش از ۲۰ حلقه رسیده است. تمامی این چاه ها به موزات سواحل شمالی و جنوبی زاینده رود واقع هستند .

 

آب بند شاخ کنار

مشاهده آخرین آب بند احداثی بر روی زاینده رود و مشاهده آب نمای زیبای پشت آب بند با پشت زمینه ای از تپه های زیبای ماسه ای و رودخانه در افق چشم نواز زاینده رود خالی از لطف نیست. فاصله بند شاخ کنار از شهر ورزنه به طرف تالاب گاوخونی ۲۰ کیلومترمی باشد.

همچنین ببینید: آب بند شاخ کنار

 

 

دریاچه ومعدن نمک خارا

در ۶۰ کیلومتری جنوب شرقی ورزنه و ۲۰ کیلومتری شرق شهر حسن آباد و ۱۵ کیلومتری روستای خارای جرقویه این معدن ودریاچه نمک قابل مشاهده می باشد. از جاذبه های آن شش ضلعی های های گلی و نمکی می باشد.

همچنین ببینید: دریاچه نمک خارا

 

آثار تاریخی

ورزنه یکی از شهرهای تاریخی استان اصفهان است که از لحاظ تاریخچه پیدایش و آثار باستانی، گنجینه‌ای بس غنی دارد . به همین دلیل است که آن را نگین شرق اصفهان نامیده‌اند. پل قدیمی ورزنه، مسجد جامع، رباط شاه‌عباسی، کارونسرا و بادگیرهای قدیمی، آب‌انبارهای متعدد، برج‌ها و کبوترخانه‌ها، قلعه‌ها و آثاری از آسیاب‌های آبی و امامزاده شاه زین‌العابدین از جمله ابنیه تاریخی این شهر محسوب می‌شوند.

 

مسجد جامع تاریخی 

بر اساس مدارک موجود بنای اولیه مسجد جامع ورزنه بر روی بقایای یک آتشگاه قدیمی بوده‌است که از تاریخ دقیق آن اطلاعی در دست نیست، اما ساختمان مسجد جامع به صورت کنونی را بر اساس نوشته‌های سردر مسجد به زمان تیموریان منسوب می‌دانند.

محراب مسجد از کاشیکاری زیبایی ساخته شده و در مجاورت آن منبری بنا شده‌است. دور تا دور هلال محراب با خط ثلث بر زمینه لاجوردی آیات ۳۷ تا ۴۱ سوره آل عمران نوشته شده و در پایان آن تاریخ ۸۴۷ قمری ذکر شده‌است. این مسجد همچنین دارای دو ایوان است که یکی در سمت شمال و جنب مناره و دیگری در سمت جنوب و در نزدیک گنبد مسجد واقع شده‌است. هلال داخل ایوان جنوبی شامل کتیبه زوجی کوفی ثلث بوده، کتیبه کوفی آن با  خط طلایی و کتیبه ثلث آن با خط سفید بر زمینه لاجوردی آراسته شده‌است.

 

بین دو ایوان شمالی و جنوبی حیاط مربع‌شکل قرار دارد. همچنین در قسمت مغرب و مشرق مسجد به صورت طولی دو شبستان قرار دارد و مناره جلوی مسجد با ارتفاعی در حدود ۲۰ متر دارای یک راه پله آجری مارپیچ برای دسترسی به قسمت بالای آن می‌باشد. در کتیبه‌های تاریخی سردر مسجد جامع بر زمینه لاجوردی نام شاهرخ بهادرخان و محمود مظفر ورزنه‌ای ملقب به عماد و نام خطاط آن سید محمد نقاش آمده‌است.

 آثار آتشکده زرتشتی نیز در همین محل مربوط به دوره قبل از اسلام یافت شده‌است. کاشی کاریهای موجود در سردرب، مناره، شبستان و سردر گنبدخانه این بنای تاریخی به عصر تیموری بازمی‌گردد.این مسجد از نظر انجام مراسم مذهبی همچنان یکی از پر رونق‌ترین مساجد منطقه محسوب می‌شود.

همچنین ببینید: مسجد جامع تاریخی شهر ورزنه

 

پل تاریخی 

پل تاریخی ورزنه یادآوردی از یافته‌های فنی و معماری قدیم در عمران منطقه و ایجاد ارتباط بین حال و گذشته است.

ساختمان استوار و جثه پای این پل با پایه‌های توپر از لحاظ ایستادگی در برابر شدت عوامل طبیعی از ارتعاش بی‌وقفه ناشی از ضربات مستمر و پیاپی امواج پر تلاطم آب رودخانه زاینده رود در فصول پرآبی و طغیان گرفته تا نزولات هر چند کم و گرما و سرما طی قرون و اعصار توانسته‌است تاکنون باقی بماند.

 

این پل با آجر ساخته شده و دارای ۱۰ چشمه به طول ۶۷ متر ، عرض پل ۶.۵ متر ، ارتفاع از سطح آب ۶ متر و عرض چشمه‌ها ۴ متر است. پل ورزنه  آخرین پل تاریخی بر بستر زاینده‌ رود می باشد. برخی شالوده اولیه آن را به دوران دیلمیان و سلجوقیان نسبت داده و سازنده آن را شخصی بنام سیف‌ الله اردکانی می‌دانند و برخی عقیده دارند که به دستور شاه سلیمان صفوی و با معماری «محمد شفیع ورزنه‌ ای» وزیر دارالعباد یزد در سال  ۱۰۶۵ خورشیدی ساخته شده است. اما گویا ۳ چشمه از پل را به طول ۱۹ متر مردم سخت کوش ورزنه در صد و چهل سال قبل ساخته و به آن افزوده‌اند و در حال حاضر جزو آثار قدیمی است که تردد روی آن انجام  نمی‌شود.

همچنین ببینید: پل تاریخی ورزنه

 

کاروانسرای شاه عباسی:

این کاروانسرا را به محمد علی بیک نسبت می دهند که احتمال دارد از ساخته های محب علی بیک لله شاه صفوی بوده باشد. این کاروانسرا از آجر ساخته شده که محل استراحت مسافرین آن روزگار بوده است.

کاروانسرای شاه عباسی ورزنه یکی از یادگارهای عهد صفوی به شمار می‌رود که دارای پلانی دو ایوانی است. این رباط با مساحت حدود ۹۰۰ مترمربع در حاشیه غربی شهر ورزنه قرار دارد.

رباط شاه عباسی ورزنه پلانی بسیار زیبا و شبیه به کاروانسرای برسیان دارد. تا جایی که می‌توان گفت معمار هر دو بنا یکی بوده است. این رباط را به محمد علی بیک نسبت می‌دهند که احتمال دارد از ساخته‌های محمد علی بیک صفوی بوده باشد.
پلان کلی کاروانسرا شاه عباسی ورزنه شامل دو ایوان در سمت شمال و جنوب می‌باشد. ایوان شمالی در مقابل سردر ورودی قرار دارد و ایوان جنوبی در مقابل فضایی گنبدی شکل قرار دارد. البته اگرچه سقف آن تا حد زیادی تخریب شده است اما به جرعت می‌توان گفت که زیباترین بخش کاروانسرا است.

دور تا دور حیاط کاروانسرای شاه عباسی ورزنه حجره‌ها قرار دارند. در سمت شرق و غرب هر کدام ۵ حجره و در دو سمت شمال و جنوب ۴ حجره قرار دارد. جمعاً رباط شاه عباسی ورزنه دارای ۱۸ حجره برای اسکان مسافرین می‌باشد.

دور تا دور کاروانسرا فضایی پشت حجره‌ها شتر خان وجود دارد که ورودی آن‌ها از چهارگوشه حیاط است. در چهارگوشه کاروانسرا فضای شتر خان به فضایی مربع با چهار ستون در وسط آن تبدیل می‌شود.

 

 

 

برج کبوتر خانه 

این برج کبوتر خانه در نزدیکی پارک ساحلی ورزنه واقع است دارای ارتفاعی بالغ بر ۲۰ متر می باشد. این بنا به علت مرمت می تواند به راحتی مورد بازدید قرار گیرد سالم بودن داخل کبوتر خانه و نمای لانه های کبوتر شبیه به کندوی زنبورها زیبایی وصف نا پذیری بر آن بخشیده است.

همچنین ببینید: برج کبوتر خانه ورزنه

 

 

خانه تاریخی یوسفی و موزه مردم شناسی ورزنه

خانه یوسفی که با مساحت حدود ۱۹۰۰ متر مربع در قلب مجموعه حاکم نشین ورزنه جای دارد دارای ساختمانی به سبک قاجاری است و آنچه نیز از تاریخ ورزنه بر می آید این بنا قدمتی قاجاری دارد . این خانه در یک اشکوب بنا شده و بخش وسیعی از خانه به حیاط زیبای آن اختصاص دارد و فضاهای معماری آن در قسمت جنوب خانه جای دارد.

 

ورودی خانه یوسفی در گوشه شمال شرقی بنا قرار دارد. قسمت مرکز خانه با فرم چلیپایی شامل حوضخانه و بادگیر می باشد که در ارتباط مستقیم با سایر فضاهای خانه است. در قسمت شرق و غرب حوضخانه دو اتاق وجود دارد که پوشش اتاقها در این قسمت به صورت طاق و چشمه می باشد و توسط ایوانی به عمق ۷۰/۱ متر به حیاط مشرف می شود. در منتهی الیه ضلع جنوبی اتاقی وجود دارد که در گذشته به صورت زندان خانه کاربرد داشته است. در قسمت شرقی آب انبار ، مطبخ و طویله قرار دارد . آب مصرفی خانه توسط چاهی که در ضلع شمالی واقع است تأمین می گردد. در حال حاضر از این بنای به عنوان موزه مردم شناسی استفاده میشود.

همچنین ببینید: خانه تاریخی یوسفی و موزه مردم شناسی ورزنه

 

خانه تاریخی میرمیران ورزنه

خانه میرمیران که در قلب بافت ورزنه و در داخل مجموعه حاکم نشین میرمیران جای دارد . این خانه یکی از مهمترین ، زیباترین و قدیمی ترین خانه های بافت تاریخی ورزنه است که به بزرگترین شخصیت حکومتی ورزنه تعلق داشته است که شجره نامه آنها موجود می باشد . چنانکه از ویژگیهای معماری بنا و تاریخ ورزنه مشخص می باشد این خانه دارای اصالت صفوی است که در دورانهای بعدی یعنی زندیه و قاجاریه نیز تعمیرات و تغییراتی در آن لحاض شده است.

 

مجموعه میرمیران شامل دو خانه تاریخی همجوار است که بخشهایی از خانه جنوبی باقی مانده و به مجموعه اصلی متصل شده است ، این بخش دارای اتاقی با تزئینات نفیس شامل مقرنس ، کاربندی ، نقاشی دیواری با تصاویر پرندگان ، شکار حیوانات و گلهای شاه عباسی و خط با رنگهای اخرایی و عنابی و تزئینات کشته بری و مقرنس است .

همچنین ببینید: خانه تاریخی میرمیران ورزنه

 

ارگ تاریخی قورتان

در ۱۰ کیلومتری ورزنه به طرف اصفهان قلعه ای باشکوه خودنمایی می کند که به دوره دیلمیان بر می گردد یعنی با قدمتی بالغ بر ۱۱ قرن در مورد این قلعه عنوان می شود که بعد از ارگ بم بزرگترین قلعه خشتی ایران می باشد و مساحتی بالغ بر ۴۵۰۰۰ متر مربع را شامل می شود.

 قلعه قورتان هسته اولیه آن نظامی بوده است قلعه ای بزرگ که دیوارهای عریض و برجهای دیدبانی به تعداد ۱۳ عدد از آن دفاع می کرده است ؛ قلعه مذکور دو دروازه داشته یکی دروازه شمالی و دیگری دروازه جنوبی  که  دروازه جنوبی به طرف رودخانه زاینده رود باز می شده است.

 

 هم اکنون در این قلعه چهار خانوار زندگی می کنند اما فضا های دیگر آن خالی از سکنه بوده و از آن جهت نگهداری احشام و علوفه استفاده می شود.

همچنین ببینید: ارگ تاریخی قورتان 

 

چاه گاو :

گاوچاه در واقع روش سنتی آبکشی از چاه می باشد که در شرق اصفهان مرسوم بوده است برای این کار نیاز به نژاد خاصی از گاو سیستانی است که که دارای کوهان می باشد.

با مدیریت آقای صادق زاده این سازه به شکل سنتی خود پس از ۶۰ سال  احیا گردیده همچنین در کنار آن سنت قدیمی پارچه بافی سنتی نیز احیا شده است و جهت بازدیدگردشگران درتمام ایام سال دایر می باشد. گاوچاه در مسیر تپه ماسه ها ابتدای جاده ورزنه به حسن آباد واقع است.

همچنین ببینید: معرفی چاه گاو

 

آسیاب شتر :

آسیاب‌های حیوانی آسیابهایی بودند که با نیروی حیواناتی از قبیل گاو ، قاطر ، شتر و الاغ  و  چرخ ودنده آن به حرکت در می آمدند.

 از آنجا که حیوان دور یک محور در مسیری دایره وار می چرخید بیشتر سازه آسیابها به شکل گرد بنا می شدند که سقف گنبدی بر روی آن اجرا می شد اما سازه مربع شکل با سقف رومی ویا گنبدی نیز مرسوم بوده است.

 مهمترین بخش آسیاب چرخ و دنده آن بود که می بایست کاملاً ماهرانه واز جنس چوب سخت مثل گردو یا عناب درست می شد.

درگیر کردن چرخ دنده بزرگ با چرخ دنده متوسط و و متوسط با چرخ دنده کوچک سرعت چرخش سنگ آسیاب را چند برابر می کرد.

به عنوان نمونه آسیاب شتر احیا شده در ورزنه  با گردش یک دور چرخ بزرگ، چرخ متوسط ۶ دور چرخیده و چرخ کوچک که به سنگ آسیاب وصل است را ۳۶ دور می چرخاند.

در منطقه رودشت اصفهان استفاده از آسیاب حیوانی به صورت گسترده مرسوم بوده است که بیشتر از نیروی گاو سیستانی که به تعداد زیاد در امر کشاورزی استفاده می شد قابل مشاهده بوده که به این آسیابها ارگا ( یعنی آسیاب گاوی) گفته می شد .

همچنین ببینید: آسیاب شتر ورزنه

 

کاروانسرای قلعه ی خرگوشی

در مسیر ۶۰کیلومتری ورزنه و در کنار تالاب گاو خونی  کاروانسرای سنگی زیبایی قرار دارد که از روزگار صفویان تا به حال، پا برجا مانده است.

کاروانسرای قلعه خرگوشی یکی از مهم ترین کاروانسراهای دوره صفوی است که بنای آن را به زمان حکومت شاه‌عباس صفوی نسبت می دهند.

 

در واقع، قلعه خرگوشی یکی از همان ۹۹۹ کاروانسرایی است که به دستور شاه‌عباس در مسیرهای اصلی آن زمان ساخته شده است. اگر گذارتان به این کاروانسرا بیفتد، می بینید که تمام این بنا از سنگ گرانیت و آجر ساخته شده است. حتی صفه ها، حجره هاه و اصطبل بنا هم سنگی هستند و این شاید مهم ترین دلیل استوار ماندن قلعه خرگوشی تا امروز باشد. در بیابان های این منطقه، معادن گرانیت زیادی وجود دارد و کارگران عصر صفوی، وقتی کاروانسرای قلعه خرگوشی را می ساختند از گرانیت های کوه‌های اطراف استفاده کرده اند.

همچنین ببینید: کاروانسرای قلعه ی خرگوشی

 

چادر سنتی سفید بانوان

ورزنه را سفیدترین شهر ایران نامیده‌اند، چرا که هر رهگذری که گذرش بر این شهر می‌افتد، اولین چیزی که جلب توجه می‌کند، زنان و دختران چادر سفیدی هستند که به جای پوشیدن چادر سیاه متداول، چادری به رنگ کاملاً سفید به سر می‌کنند. این رسمی است که از زمان‌های گذشته و شاید به قدمت پیدایش شهر. همگی زنان ورزنه بدان پای‌بند هستند. در مورد علت آن نظرات گوناگونی شایع است، برخی معتقدند پوشیدن چادر سفید به خاطر مقابله با گرمای شدید تابستانی در این نقطه کویری است.

 

نظر دکتر سیروس شفق، نویسنده  کتاب جغرافیای اصفهان در این باره این است: «زنان ورزنه بدون استثنا چادر سفید به سر می‌کنند که معرف گرمای شدید تابستانی است. عقیده بعضی بر این است که چون از زمان‌های گذشته ورزنه محل کشاورزی و کشت محصولاتی همچون پنبه بوده‌است، امکان تهیه چادر سفید از نخ آن به راحتی میسر بوده‌است».

 در اظهار نظر دیگری پیرامون علت پوشش سفید زنان ورزنه چنین آمده‌است: «از آن جا که ورزنه در گذشته دیار روحانیون زردشتیان بوده‌است، این رسم بنا به اظهار نظر برخی نویسندگان از رسوم آنان می‌باشد، چرا که روحانیون زردشتی لباسی از پنبه می‌پوشیدند و نوار مقدسی در تشریفات مذهبی به گردن می‌آویختند که از جنس پنبه بوده‌است».

همچنین ببینید: چادر سفید شهر ورزنه

 

صنایع دستی 

شهر سفید مانند هر گوشه ی دیگری از کشورمان زنان و مردان هنرمندی را در دل خودش جای داده است. صنایع دستی آن منطقه سندی برای این ادعا می باشد. هنر کاربافی که از زمان تیموریان تا امروز بین زنان ورزنه رواج داشته در کنار سفره بافی به دو صنایع دستی این شهر شهرت پیدا کرده اند. البته لازم به ذکر است که رنگ و جلوه ی این دو هنر در این شهر به مرور در حال کمرنگ شدن می باشد.

همچنین ببینید: معرفی پارچه بافی سنتی ورزنه

 

 

منابع:

وبسایت ویکی پدیا فارسی
وب سایت سیری در ایران
ویکی سفر
سایت اقامت ۲۴
وب سایت شهرداری ورزنه
وبسایت میراث فرهنگی شهر ورزنه

 

اشتراک بگذار در:
ابوالفضل خلیلی
ابوالفضل خلیلی
طراح وب و گرافیک

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *